Witaminy - Źródło energii

Od kilku lat są nieodłącznym, często nieświadomym elementem naszej diety. Większość produktów żywnościowych ma swoim składzie witaminy, a niektóre są dodatkowo skomplementowane witaminami.

Czy te wszystkie witaminy są niezbędne??

Może mają negatywny wpływ na nasze zdrowie??

Witaminy są to organiczne związki, niezbędne do prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych w organizmie.

Dzielimy je na 2 grupy:

- rozpuszczalne w tłuszczach (witaminy A, D, E, K)

- rozpuszczalne w wodzie (witaminy z grupy B, C, H)

Witaminy rozpuszczalne w wodzie nie są magazynowane w organizmie człowieka, ponieważ są wydalane z moczem. Dlatego powinny być dostarczane wraz z pożywieniem. Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach są magazynowane w wątrobie i w tkance tłuszczowej.

Pierwszą odkrytą witaminą była witamina C. Angielski lekarz odkrył, że istnieje składnik obecny w owocach cytrusowych odpowiedzialny za leczenie szkorbutu.

By móc odpowiednio korzystać z tych cudownych związków należy wiedzieć o dwóch rzeczach.

Pierwsza z nich to biodostępność witamin- czyli w jakim stopniu dana witamina uwalniana jest w przewodzie pokarmowym i jaki jej procent jest dostarczany do tkanek i narządów.

Drugie pojęcie to aktywność biologiczna. Określa stopień przyswajalności danego związku z pożywienia i jego przekształcania do postaci aktywnej.

Witamina A

Źródło tej witaminy to żywność pochodzenia zwierzęcego , natomiast żrodło prowitaminy znajdziemy w roślinach.

Beta karoten (prowitamina) jest bardzo dobrym przeciwutleniaczem. Duże dawki witaminy A w czasie ciąży mogą spowodować przedwczesną akcję porodową.

Witamina B1 – tiamina

Brak tej witaminy powoduje chorobę beri-beri. Witamina ta pełni ważną rolę w czynności układu nerwowego. Główne źródło tej witaminy to brązowy ryż. Kompleks witamin B, witamina C i E, mangan i magnez to substancje, które poprawiają wchłanianie tiaminy.

Do związków, które utrudniają wchłanianie tiaminy należą: alkohol, wysoka temperatura, nadczynność tarczycy, kofeina, barbiturany i środki antykoncepcyjne.

Witamina B2 – ryboflawina

Odpowiedzialna jest za prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, wraz z witaminą A współuczestniczy w prawidłowym funkcjonowaniu błon śluzowych. Niedobór objawia się zapaleniem błony śluzowej kącików ust – zajady.

Witamina B3

Niedobór powoduje chorobę zwaną pelagrą. Witamina ta uczestniczy w regulacji poziomu cukru i cholesterolu, odpowiada za prawidłowy stan skóry i współuczestniczy w syntezie hormonów płciowych. Witamina jest jedną z nielicznych, która nie ulega zmianom pomimo procesu przetwarzania i przechowywania żywności.

Witamina B5

Główne jej źródło to drożdże. Jest najmniej trwałą witaminą z grupy B, jej straty dochodzą do 50%.

Niedobór może doprowadzić do zmian w pigmentacji włosów i w skórze.Nadmiar prowadzi do zaburzeń akcji serca i pracy mięśni szkieletowych.

Witamina B6

Tak naprawdę pod tą nazwą kryje się 6 różnych związków: pirydoksyna, pirydoksal, pirydoksamina i ich fosforany.

Witamina B6 przyjmowana w dużej ilości w postaci syntetycznej może być toksyczna dla organizmu. Strata zawartości witaminy B6 w trakcie gotowania wynosi nawet do 50%. Pirydoksyna jest syntetyzowana prze florę bakteryjną jelit.

Witamina B9 – kwas foliowy

Źródło to drożdże, otręby, lucerna.

Niedobór to zaburzenia rozwojowe płodu, nadpobudliwość, słaby wzrost, brak apetytu, osłabienie.

Nawet 90% kwasu foliowego może przedostać się do wody w trakcie gotowania potrawy. Dlatego, aby zachować jak najwięcej folacyny należy potrawy gotować z jak najmniejszą ilością wody.

Witamina C

Zapobiega szkorbutowi i uczestniczy w procesie tworzenia kolagenu. Bierze udział w regeneracji witaminy E. Wykazuje właściwości bakteriostatyczne i bakteriobójcze w stosunku do drobnoustrojów, podnosi odporność.

Witamina D

Odkrycie tej witaminy związane jest z chorobą zwaną krzywicą.

Źródło kalcyferolu to tran, rośliny wystawione na działanie promieniowania ultrafioletowego, a pewna odmiana witaminy d syntetyzowana jest pod wpływem promieni słonecznych w skórze. Wraz z wiekiem maleje zdolność organizmu do produkcji witaminy D. Magazynowana jest w organizmie.

Witamina E – tokoferol

Zapobiega utlenianiu witaminy A i nienasyconych kwasów tłuszczowych. Wraz z witaminami A i C zmniejsza ryzyko rozwoju chorób nowotworowych. Stosowana jest jako konserwant przeciwdziałający jełczeniu tłuszczu. Jest produkowana tylko przez rośliny. W organizmie magazynowana jest w tkance tłuszczowej.

Witamina H - biotyna

Wytwarzana jest w organizmie przez bakterie jelitowe. Bierze udział w prawidłowym funkcjonowaniu skóry, syntetyzowaniu protrombiny, w metabolizmie białek i tłuszczów. Białko jaja kurzego zawiera awidynę, czyli substancję, która dezaktywuje biotynę.

Witamina K

Bierze udział w procesie krzepnięcia krwi. Uszczelnia naczynia krwionośne, zapobiega krwotokom wewnętrznym. Posiada właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. U zdrowych dorosłych osób witamina ta jest syntetyzowana przez florę jelit.

Po tym krótkim przeglądzie najważniejszych witamin można pomyśleć, że suplementacja witamin w postaci jednego z wielu reklamowanych preparatów pomoże nam się pozbyć wielu dolegliwości.

Niestety nie jet to takie proste. Jeśli stosuje się urozmaiconą dietę nie ma potrzeby stosowania tych suplementów. Oczywiście w sytuacji jakiejś choroby, stosowania niektórych leków wymagana jest zwiększona podaż niektórych witamin. Pamiętać trzeba także o witaminach, które są magazynowane w organizmie, ich nadmiar jest tak samo niebezpieczny jak i ich niedobór.

Niektóre dolegliwości np. jak bóle głowy często są objawem niedoboru lub nadmiaru danej witaminy. Wystarczy czasem zmiana diety a dolegliwości ustępują.

Pamiętajmy, że witaminy choć są małe i są wszędzie mogą być także niebezpieczne. Czasem spożywanie bardzo dużych ilości produktów z daną witaminą może nie przynosić efektów ponieważ ich wchłanialność z przewodu pokarmowego jest zbyt mała. Zwróćmy uwagę na procesy jakim poddawana jest żywność przed spożyciem. Gotowanie, smażenie może przyczynić się do utraty dużej części witaminy z pożywienia.

Joanna Wileczek